چەرچەن ناھىيەسىنىڭ ئۇيغۇر تەڭلىمات بېسىش ھۈنىرى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەدىمىي ھۈنەر سەنئىتىنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشى بىلەن زىچ بىرلىشىپ كەتكەن مەزكۇر تۈر 2007-يىلى 6-ئايدا ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك ، 2008-يىلى 6-ئايدا دۆلەت دەرىجىلىك قوغدىلىدىغان غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرى تۈرىگە كىرگۈزۈلدى . ئۇنىڭ ئاساسلىق ۋارىسچىسى توغراقلىق يېزا ئارىش كەنتىدە ئولتۇرۇشلۇق دېھقان توختى مۇسادۇر .   تەڭلىمات كىگىزنىڭ بىر تۈرى بولۇپ ، ئۇ قوينىڭ قارا يۇڭى بىلەن گۈل تىزىش ئارقىلىق ياسىلىدۇ . چەرچەندە بۇ خىل كىگىز چەرچەندە ئۇزۇن يىللىق تارىخقا ئىگە بولۇپ ،

 لاڭ شىيەن پىڭ جۇڭگۇدا تەسىر كۈچى ناھايىتى زور بولغان ئىقتىسادشۇناس . ئۇ ئىقتىسادى ئاتالغۇ ، ئىقتىساد بىلىملىرىنى ئىنتايىن چۈشىنىشلىك قىلىپ سۆزلەيدۇ ، نەزەر دائىرىسى كەڭ بۇلۇپ ھەر قايسى ساھەنىڭ ئىقتىساد بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ، ئاددى كىشىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ۋە تەسىرى ، بىر قىسىم كارخانىلاردا ساقلىنىۋاتقان ئىقتىساد ، تۈزۈلمە جەھەتتىكى مەسىللەرنى ئوتۇرىغا قۇيۇپ كىشىلەرنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشكەن . ئۇ يەنە نۇرغۇن ئونۋىرتسىتلاردا نۇتۇق سۆلەپ ئۇقۇغۇچىلارنىڭ ناھايىتى قىزغىن قارشى ئېلىشىغا ئېرىشكەن ،ئۇ 2010 – يىلى ئۈچ يۈزمىڭ جۇڭگۇلۇق تور ئەھلى تەرىپىدىن  « جۇڭگۇ ئىنتىرنىت تورىدىكى توققۇز داڭدار كىشى » نىڭ بىرى بۇلۇپ سايلانغان . لاڭ شىيەن پىڭ 2004 – يىلدىن باشلاپ بىر قىسىم تىلۋىزىيە ئستانسىلىرى بىلەن بىرلىشىپ پىروگىرامما ئشلىگەن ،

ئاپتۇنۇم رايۇنلۇق تىلىۋزىيە ئىستانسىسى «مەشراپ » پىروگىراممىسىدا ئۇرۇنلانغان بۇ « چەرچەن تاغ مەشرىپى » ئۆزگىچ ە مۇزىكىسى ، ناخشا تىلى ۋە كۈرۈنۈش ئۇرۇنلاشتۇرۇشى بىلەن نۇرغۇن كىشىلارنىڭ ياقتۇرۇپ كۆرۈشىگە ئېرىشتى .جۈملىدىن مەنمۇ « چەرچەن مەشرىپى»نىڭ مۇزىكىسىنى ياقتۇرىمەن ، ناخشا مۇزىكا ،ھەرىكەت ناھايىتى ماسلاشقان ، ناخشىدا بولسا بىر ئاڭلاش بىلەنلا كۈچلۈك چەرچەن شىۋىسى پۇرۇقىنى ھېس قىلغىلى بۇلىدۇ ،مانا بۇمۇ بۇ كىچىك مەشرەپنىڭ ناھايىتى ياخشى چىقىشنىڭ مۇھىم سەۋەبىڭ بىرسى بولسا كېرەك . 

   

  ھىندىستاننىڭ داڭلىق ئارتىسى  ئامىرخان رول ئالغان « ئۈچ ئەخمەق »فىلىمى ھەممىمىزنىڭ ئىسىدە بولسا كېرەك ، « يەر شارىدىكى يۇلتۇزلار » بولسا ئامىرخان ئۈزى رول ئالغان ،  ئۈزى رىجىسورلىق قىلغان يەنە بىر نادىر فىلىم . بۇ فىلىم  « ھەر بىر بالا ئالاھىدىدۇر » دىگەن قاراشنى مەركەز قىلىپ راۋاجلانغان ،كىچىككىنە بىر بالىنىڭ تارىخى .  زامانىمىزدىكى مائارىپ ، ناھايىتى «ئۆزگىچە » مائارىپتۇر ، بەلكىم بۇ كىنونى كۆرگەندىن كىىن بىر قىسىم قاراشلىرىڭىدا ئۆزگىرىش بۇلۇپ قالۇر ،

خارۋارد ئونۋىرسىتىنىڭ داڭلىق پىرافىسورى مايكىل سەندىل ( Michael Sandel ) خارۋارد ئونۋىرسىتىدا ئۆتكەن « ئادىللىق : قانداق قىلسا توغرا بۇلىدۇ ؟ » ( 公正：该如何是好？ Justice What s Right ThingTo Do ？ )  دىگەن تىمىدىكى دەرىسى خارۋار ئونۋىرسىتىدا ناھايىتى زور ئالقىشقا ئىرىشىدۇ ، بۇ دەرىس خارۋارد ئونۋىرسىتى تارىخىدىكى ئەڭ كۆپ  ئۇقۇغۇچى قاتناشقان دەرىس بۇلۇپ قالىدۇ . مايكىل سەندىلنىڭ دەرىس ئۈتۈش ئۇسۇلى ئۆزگىچە ،ناھايىتى ئۆزگىچە مىساللار ئارقىلىق  ئۇقۇغۇچىلارنى كەسكىن مۇنازىرىلەرگە يىتەكلىيەلەيدۇ ، يۇمۇرىستىك تۇيغىغىمۇ باي .

 

قەدىرلىك مەكتەپداشلار ، مەكتەپ ھاياتى نۇرغۇن ئەسلىمىلەرگە تولغان بۇلدۇ . گەرچە مەكتەپتىن ئايرىلغان بولساقمۇ ئاشۇ مەكتەپكە ، ئاشۇ مەكتەپتە بىرگە ئۇقۇغۇغان ساۋاقداشلارغا مېھرىمىز بۇلىدۇ .   مەنمۇ چەرچەن ناھىيلىك ئوتتۇرا مەكتەپتە ئۇقۇغان سابىق ئۇقۇغۇچى بۇلۇش سۈپىتىم بىلەن مەكتىپىمنى ، ئاشۇ ساۋاقداشلىرىمنى دائىم ئەسلەپ تۇرىمەن . تۆۋەندىكى سىن لىنتىسى بولسا چەرچەن ناھىيلىك ئوتتۇرا مەكتەپ قۇرۇلغاندىن كىيىنكى مەكتەپنىڭ ھازىرقى ئەمەلىي ئەھۋالى ئەتراپلىق چۈشەندۈرۈلگەن سىن لىنتىسى .   مەكتەپداشلارنىڭ ، ساۋاقداشلارنىڭ مەزكۈر سىن لىنتىسى بىلەن ئاشۇ ئۇقۇش ھاياتىنى ئەسكە ئالالىشىغا ئىشىنىمەن .

 

     چەرچەنگە بېرىپ باققانمۇ سىز ؟ تەكلىماكانغا جايلاشقان بۇ بوستانلىق ئۈزلىكسىز ئۆزگۈرىۋاتىدۇ ، ھەمدە بۇ ئۆزگىرىشلەر داۋاملاشقۇسى .  تۆۋەندىكىسى چەرچەننىڭ يېقىنىقى بىر قانچە يىلدىن بېرىقى ئۆزگىرىشلىرىدىن كۆرۈنۈشلەر . .

ھازىر بىر قىسىم مىللىي تۇلۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپلەردە  ئىنگىلىزتىلى دەرىسى تەسىس قىلىندى . دەرىس يولغا قۇيۇلغاندىن كىيىن ئۇقۇغۇچىلارنىڭ بۇ يېڭى تىلغا بولغان قىزىقىشىمۇ ناھايىتى يۇقۇرى بولدى . ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئىنگىلىزتىلى ئۇقۇتۇشىدىمۇ بىر قىسىم مەسللەر ساقلاندى ، بىر قىسىم مەكتەپلەردە ھەتتا ئىنگىلىزتىلى ئۇقۇتۇشىنىڭ ھېچقانچە ئۈنىمى بولمىدى . خەلىقئارادا كەڭ دائىرلىك ئىشلىتىۋتقان بۇ تىلنى ئۇقۇغۇچىلىرىمىزغا ئۈگىتىش_ ئۇلارنىڭ ئالاقە ئىقتىدارىنى ئاشۇرۇپلا قالماي باشقا جەھەتلەردىنمۇ يىتىشىشىگە ناھايىتى زور دەرىجىدە تۈرتكىلىك رول ئوينايدۇ ، ئۇقۇغۇچىلارنىڭ بۇ دۇنيانى چۈشىنىشىدىكى يېڭى بىر كۆۋرىكىگە ، ۋاستىسىگە ئايلىنىدۇ . ئەمما بىر قىسىم مەكتەپلەردە ھەر خىل سەۋەپلەر تۈپەيلىدىن ئىنگىلىزتىلى دەرىسى ئىتىبارغا ئېرىشەلمىدى ، ياكى دىققەت ئىتىبارنى قوزغىيالمىدى . بۇنىڭ بىلەن مەكتەپلەرنىڭ ئايرىم ۋاقىت ئاجىرتىپ ئېلىپ بارغان ئىنگىلىزتىلى ئۇقۇتىشىدا كۆرىنەرلىك نەتىجە قولغا كەلتۈرۈش مۇمكىن بولماي قالدى ، مىنىڭچە بۇنى تۆۋەندىكى بىر قانچە سەۋەپتىن كۆرىشكە بۇلىدۇ :

 

  بۇ  سىن لىنتىسى مەركىزى خەلىق تىلۋىزىيە ئىستانسىنىڭ 10 - قانىلىدا كۆرسىتىلگەن بۇلۇپ ، بۇ سىن لىنتىسىدا چەرچەن ناھىيىسى تارىخى ، قەدەمىي شەھەر ئورنى ، جۇغراپىيلىك ئالاھىدىلىكى ۋە ئاھالىلەرنىڭ تۇرمۇشى كۆپ تەرەپتىن تۇنۇشتۇرۇلغان .چەرچەن نەھىيىسىنى چۈشۈنىشتە ناھايىتى مۇھىم رول ئوينىيالايدۇ . (خەنزۇچە)

سىز شىنجاڭ خەنزۇتىلى سەۋىيە سىناش ئىمتىھانى توربىكىتىگە كىرىپ ئۆزىڭىزنىڭ 2011- يىلى4- ئايدا بەرگەن خەنزۇتىلى HSK ئالىي دەرىجە ئىمتىھان(HSK 高等考试)نەتىجىڭىزنى سۈرىشتە قىلسىڭىز بۇلىدۇ . بۇيەرنى چىكىپ كىرىڭ !تۆۋەندىكىلەر بولسا خەنزۇتىلى ئالىي دەرىجە ئىمتىھاننىڭ ئەڭ تۆۋەن نۇمۇر چىكى ۋە كىنىشكا ئېلىش دەرىجە ئۆلچىمى(分数等级划分和证书等级标准)، ھەمدە كىنىشكا ئېلىشقا تەسىر كۆرسىتىدىغان تەرەپلەر ئەسكەرتىلمىسى(备注) (ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى ).